Konto

Głowice USG weterynaryjne

Ten sam aparat daje zupełnie inny obraz zależnie od tego, jaka głowica USG jest do niego podłączona. Od głowicy zależy pasmo częstotliwości, a więc zasięg wiązki w głąb i to, jak drobne szczegóły widać na ekranie. Zależą od niej także kształt pola obrazowania i wielkość czoła, które przylega do skóry kota, przestrzeni międzyżebrowej psa albo ściany odbytnicy krowy. W diagnostyce obrazowej zwierząt głowicę dobiera się do pacjenta i rodzaju badania, a jeden ultrasonograf współpracuje z kilkoma jej typami.

Głowice USG w dziale pasują do ultrasonografów Zoncare VU2, VU3EXP, VU6 i VU60. Są wśród nich mikrokonweksowe do jamy brzusznej małych zwierząt, konweksowe do narządów leżących głębiej u dużych psów, liniowe do struktur płytkich, sektorowe (phased array) do echokardiografii psów i kotów oraz głowica doodbytnicza do badań rozrodczych u klaczy i krów. Opis każdej karty podaje aparat, z którym dana głowica współpracuje, według listy zgodności, którą producent publikuje osobno dla każdego modelu. Głowice tego samego typu i o tym samym paśmie mają w różnych aparatach inne oznaczenia, więc przy doborze pierwsze pytanie dotyczy modelu ultrasonografu. Kupuje się je w komplecie z aparatem albo później, przy nowych rodzajach badań.

Jak głęboko sięga głowica USG o danej częstotliwości

Wyższa częstotliwość oznacza krótszą falę i krótszy impuls, a przez to lepszą rozdzielczość osiową, czyli rozróżnianie struktur leżących jedna za drugą wzdłuż wiązki. Fala o wyższej częstotliwości jest jednak silniej tłumiona w tkankach i z głębi wraca do głowicy coraz słabsze echo. Z tego kompromisu bierze się reguła praktyczna, znana z literatury o ultrasonografii małych zwierząt: używa się możliwie wysokiej częstotliwości, przy której wiązka wciąż dociera do badanego narządu. Narząd poza zasięgiem wiązki nie zyska nic na wyższym paśmie, dlatego u kota pracuje zwykle górna część pasma głowicy, a u dużego psa z otłuszczoną ścianą brzucha dolna.

Głowice w ofercie są szerokopasmowe. Przy zapisie „3,5–12,0 MHz” na głowicy mikrokonweksowej aparat wybiera częstotliwość pracy w obrębie tego zakresu, a zmienia się ją presetem albo przyciskiem. Obrazowanie harmoniczne tkanek (THI i PIHI), w którym obraz powstaje z echa o podwojonej częstotliwości nadawczej, ma każdy aparat Zoncare z oferty. Poprawia ono kontrast i ogranicza artefakty u pacjentów trudnych do zobrazowania, choć głowicy o paśmie niedopasowanym do głębokości badania nie naprawi. Na ostrość wpływa jeszcze szerokość wiązki, którą aparat zawęża ogniskowaniem elektronicznym. Obraz jest najostrzejszy w strefie ogniska, a tę przesuwa się na głębokość badanej struktury.

Typy głowic ultrasonograficznych w weterynarii

Głowice USG różnią się układem przetworników piezoelektrycznych, a przez to kształtem czoła i pola obrazowania. W asortymencie są cztery typy do badań przezskórnych i jeden do badań per rectum.

Głowica mikrokonweksowa do jamy brzusznej małych zwierząt

W głowicy mikrokonweksowej przetworniki leżą na łuku o małym promieniu. Czoło jest niewielkie i obraz rozchodzi się wachlarzowato, a głowica wchodzi pod łuk żebrowy i między żebra, co pomaga przy badaniu wątroby, żołądka i nerek kota czy małego psa. Pasma głowic mikrokonweksowych w ofercie zaczynają się od 2,5 albo 3,5 MHz i sięgają 12–13,5 MHz. Jedną taką głowicą obejmuje się większość badań jamy brzusznej małych pacjentów, a w szybkich protokołach przy stole przyjęć także klatkę piersiową. Protokołom i ich miejscu w codziennej pracy lecznicy poświęcony jest dział USG weterynaryjnego. Głowicę mikrokonweksową producent dołącza do każdego zestawu każdego z czterech aparatów Zoncare.

Głowica konweksowa (convex) do dużych psów i głębokich narządów

Głowica konweksowa, w kartach produktów nazywana też głowicą convex, ma łuk o większym promieniu i szersze czoło, a pole obrazowania w głębi jest bardzo szerokie. Głowice konweksowe w ofercie mają pasmo 1,0–7,5 MHz, czyli sięgają niżej niż mikrokonweksowe. Głowica konweksowa USG pokazuje w jednym przekroju dużą śledzionę albo wątrobę psa o masie kilkudziesięciu kilogramów i dociera do narządów, których głowica mikrokonweksowa w górnej części pasma już nie obrazuje. U kota szerokie czoło słabo przylega do małej, wypukłej ściany brzucha, przez co u kotów ten typ stosuje się rzadko.

Głowica liniowa USG do struktur płytkich

Tu przetworniki ułożone są w jednym rzędzie, a obraz jest prostokątem o szerokości równej długości czoła. Linie wiązki biegną równolegle, bez rozbieżności typowej dla obrazu wachlarzowego, a pasmo 4,2–15,0 MHz daje drobny obraz pierwszych centymetrów tkanek. Głowica liniowa USG służy do oceny ścięgien, mięśni, stawów, naczyń, węzłów chłonnych, tarczycy i skóry, a u kotów i bardzo małych psów także ściany jelit i drobnych narządów jamy brzusznej.

Wąskie pole widzenia tej głowicy uzupełnia tryb poszerzonego pola widzenia (EFOV, panorama), dostępny w całej serii: aparat składa obrazy z głowicy przesuwanej wzdłuż skóry w jeden długi przekrój, na przykład całego ścięgna albo długiego odcinka naczynia. Doppler kolorowy i pulsacyjny (CDFI, PW), standardowy w każdym modelu, pokazuje przy tej głowicy przepływ w naczyniach szyi i kończyn oraz unaczynienie powierzchownych zmian i węzłów chłonnych. Elastografia zonElast, obrazująca różnice sztywności tkanek, jest opcją oprogramowania i w każdym z czterech aparatów Zoncare działa wyłącznie z głowicą liniową.

Głowica sektorowa (phased array) do echokardiografii

Najmniejsze czoło spośród głowic przezskórnych ma głowica sektorowa USG, określana też jako kardiologiczna. Wiązka nie jest kierowana kształtem czoła, lecz elektronicznie, przez opóźnienia między impulsami z kolejnych przetworników. Obraz ma postać wycinka koła, który zaczyna się niemal w punkcie, przez co całe serce widać przez wąską przestrzeń międzyżebrową. Ten typ nadaje się też do Dopplera fali ciągłej (CW), potrzebnego do pomiaru dużych prędkości przepływu, na przykład przy zwężeniach zastawek.

W echokardiografii psów i kotów stosuje się głowice sektorowe o różnych pasmach, bo serce dużego psa leży głęboko, a serce kota jest małe i leży płytko. Do aparatów VU3EXP, VU6 i VU60 dostępne są po trzy głowice sektorowe: o paśmie 1,0–6,5 MHz, 2,5–13,0 MHz i 3,5–15,0 MHz. W broszurze VU3EXP producent przypisuje najniższe z tych pasm dużym psom, środkowe małym i średnim psom, a górne kotom. Tę ostatnią głowicę, 8P1PA, broszura opisuje jako monokrystaliczną. Przetworniki z pojedynczego kryształu piezoelektrycznego mają silniejsze sprzężenie elektromechaniczne niż typowa ceramika, co przekłada się na szersze pasmo i czułość. Do VU2 producent nie oferuje głowicy sektorowej, a do echokardiografii przewidziane są pozostałe trzy modele.

Głowica doodbytnicza do rozrodu dużych zwierząt

Głowica doodbytnicza (rektalna) ma liniowy układ przetworników na wydłużonym korpusie i wprowadza się ją do odbytnicy razem z ręką badającego. Jajniki i macica leżą tuż pod ścianą jelita i wystarcza umiarkowana głębokość, a ważniejsza jest rozdzielczość. W piśmiennictwie dotyczącym rozrodu bydła liniowe głowice rektalne o częstotliwości około 5 MHz opisuje się jako najczęściej używane w terenie, a częstotliwości rzędu 7,5 MHz jako lepsze przy ocenie pęcherzyków jajnikowych i wczesnej ciąży. Głowica doodbytnicza w ofercie ma pasmo 3,5–12,0 MHz, obejmujące oba te zakresy, a producent przewiduje ją do aparatów VU2 i VU3EXP. Do VU6 i VU60 oferta producenta nie obejmuje głowicy rektalnej. Głowica pracuje w kontakcie z błoną śluzową, a wytyczne AIUM przewidują dla takich głowic jednorazową osłonę przy każdym badaniu.

Która głowica do USG pasuje do którego aparatu?

Głowice z ofert i broszur Zoncare z 2026 roku, rozpisane na cztery ultrasonografy. Pasmo wspólne dla wszystkich aparatów stoi w pierwszej kolumnie; głowice mikrokonweksowe mają różne pasma, więc te podano w komórkach. Kreska w komórce: producent nie przewiduje głowicy tego typu do danego aparatu.

Typ głowicyVU2VU3EXPVU6VU60
mikrokonweksowa6C1PD, 3,5–12,0 MHz6C1PDA, 2,5–13,5 MHzC13-3M, 2,5–13,5 MHzC11-3D, 3,5–12,0 MHz
konweksowa (convex), 1,0–7,5 MHz3C5PD3C5PDSC6-2MC5-2D
liniowa, 4,2–15,0 MHz7L4PD7L4PDS, w zestawach 7L4PDL13-3ML13-5D
sektorowa, 1,0–6,5 MHz–3P2PAP6-2MP5-2D
sektorowa, 2,5–13,0 MHz–5P1PAP11-3MP10-3D
sektorowa, 3,5–15,0 MHz–8P1PAP13-4MP12-4D
doodbytnicza, 3,5–12,0 MHz6I6PD6I6PD––
liczba aktywnych gniazd231 (3 z rozszerzeniem na wózku)4

Oznaczenia głowic są przypisane do serii aparatów i to model przesądza o zgodności; typ i pasmo nie wystarczą. Głowica konweksowa 1,0–7,5 MHz ma w każdym z czterech aparatów inne oznaczenie, choć parametry podane w ofertach są takie same. Liczba aktywnych gniazd określa z kolei, ile głowic jest podłączonych jednocześnie i przełączanych z panelu bez wypinania wtyku. W VU6 zmiana głowicy wymaga przepięcia, chyba że aparat stoi na wózku z rozszerzeniem do trzech gniazd.

Aparaty różnią się też pakietami pomiarowymi, z których korzysta się przy poszczególnych głowicach. VU2 ma między innymi pakiety mięśniowo-szkieletowy, naczyniowy i nerwów, przydatne przy głowicy liniowej, a VU3EXP, VU6 i VU60 mają pakiet kardiologiczny dla głowic sektorowych oraz położniczo-ginekologiczny. Weterynaryjne pakiety pomiarów, obejmujące psy, koty, konie, bydło i owce, ma każdy z nich.

Zestawy aparatów zawsze zaczynają się od głowicy mikrokonweksowej, a większe dokładają głowicę liniową, sektorową albo obie. Głowica konweksowa i doodbytnicza nie wchodzą do żadnego zestawu i zamawia się je osobno. Skład zestawów i wyposażenie samych aparatów to temat kategorii z ultrasonografami weterynaryjnymi.

Budowa i pielęgnacja głowicy ultrasonograficznej

Przetwornik piezoelektryczny zamienia impuls elektryczny na drgania mechaniczne, a powracające echo z powrotem na sygnał elektryczny. Ta sama głowica nadaje więc i odbiera, przy czym przez zdecydowaną większość czasu pracy odbiera echo. Pod soczewką akustyczną na czole głowicy leży warstwa dopasowująca i rząd przetworników, a za nimi warstwa tłumiąca, która skraca impuls. Soczewka i warstwa dopasowująca są najbardziej narażone na uszkodzenia, bo stykają się ze skórą, żelem i środkami czyszczącymi. Przy upadku głowicy na posadzkę mogą pęknąć kryształy albo obudowa, a zaginanie i przytrzaśnięcie kabla uszkadza przewody prowadzące do kolejnych przetworników. Uszkodzenie pojedynczych przetworników bywa widoczne jako ciemne pasy biegnące w obrazie od czoła w głąb.

Głowica odłożona luźno na stół albo zwisająca na kablu łatwo spada, a kabel przejechany kółkiem wózka lub przytrzaśnięty drzwiczkami szafki traci kolejne przewody. Między badaniami głowice odkłada się więc do uchwytów, a kabel prowadzi nad podłogą. VU2 ma trzy uchwyty na głowice. Resztki żelu, które zasychają na soczewce, usuwa się po każdym badaniu miękką, nieścierną ściereczką. Przed użyciem głowicę się ogląda, jak zalecają wytyczne AIUM: pęknięta obudowa, ubytek soczewki albo przetarta izolacja kabla wyłączają ją z pracy, ponieważ przez takie uszkodzenia głowicy nie da się skutecznie zdezynfekować. Preparaty do czyszczenia dobiera się według instrukcji producenta głowicy. Środek niedopuszczony przez producenta może zmatowić lub spękać soczewkę albo uszkodzić uszczelnienie obudowy, a typowych głowic ultrasonograficznych nie sterylizuje się w autoklawie.

Czyszczenie i dezynfekcja głowic między pacjentami, z poziomem dezynfekcji zależnym od rodzaju badania, mają osobny opis w kategorii akcesoria do aparatów USG, a higiena samego żelu sprzęgającego w kategorii żele do badań USG.

Kolejne głowice do posiadanego ultrasonografu

Każda głowica USG z tej kategorii jest sprzedawana także pojedynczo, bez aparatu. Typ kolejnej głowicy wynika z nowego rodzaju badań: sektorowa odpowiada echokardiografii, konweksowa badaniom jamy brzusznej dużych psów, doodbytnicza pracy z końmi i bydłem, a liniowa badaniom struktur płytkich i elastografii. O tym, czy nowa głowica pracuje razem z dotychczasowymi bez przepinania, decyduje liczba aktywnych gniazd podana w tabeli.

W echokardiografii jedna głowica sektorowa nie obejmuje zwykle wszystkich pacjentów, od kota po psa olbrzymiej rasy. Największe zestawy VU3EXP, VU6 i VU60 łączą dlatego dwie głowice sektorowe, o paśmie średnim i wysokim, a głowicę o najniższym paśmie, przeznaczoną według producenta dla dużych psów, dokupuje się osobno. Poza zestawami zostają głowica konweksowa, której producent nie dołącza do żadnego z nich, i głowica doodbytnicza do VU2 i VU3EXP; ta druga jest potrzebna dopiero wtedy, gdy lecznica zaczyna badania rozrodu klaczy i krów.