Konto

Ultrasonografia weterynaryjna

Aparaty USG weterynaryjne (23)Głowice USG weterynaryjne (26)Akcesoria do USG (18)Żele do USG (5)

USG weterynaryjne wykonuje się w lecznicy codziennie, najczęściej przy chorobach jamy brzusznej, szmerze nad sercem i u pacjentów po urazie. Obraz powstaje w czasie rzeczywistym, bez promieniowania jonizującego, i pokazuje narządy w ruchu, np. skurcz komór serca, perystaltykę jelit albo przepływ krwi w naczyniach. Badanie można powtarzać tak często, jak wymaga tego sytuacja kliniczna. Wiele badań odbywa się przy stole zabiegowym albo w izbie przyjęć, bez przenoszenia zwierzęcia do osobnej pracowni. W praktyce z bydłem i końmi ultrasonografia weterynaryjna od lat towarzyszy lekarzowi w terenie, przede wszystkim w rozrodzie i przy ocenie ścięgien.

Sprzęt do USG dla zwierząt jest tu podzielony na cztery grupy: aparaty ultrasonograficzne Zoncare (przenośne i konsola), głowice do nich (mikrokonweksowe, konweksowe, liniowe, sektorowe i doodbytnicze), akcesoria oraz żele sprzęgające. Aparat sprzedaje się zwykle w zestawie z jedną lub kilkoma głowicami, a kolejne dokupuje się osobno, kiedy lecznica poszerza zakres badań, np. o echokardiografię albo badania ścięgien. Aparat przenośny z akumulatorem pracuje w izbie przyjęć i w terenie. Konsola z dużym ekranem i czterema gniazdami głowic stoi w pracowni, gdzie wykonuje się pełne badania jamy brzusznej i echokardiografię. Głowice Zoncare nie pasują do wszystkich modeli aparatów, dlatego dobiera się je do konkretnego urządzenia.

USG weterynaryjne w codziennej pracy lecznicy

Na radiogramie widać sylwetki narządów i ich cienie, a ultrasonografia zagląda do wnętrza: pokazuje echogeniczność miąższu, warstwy ściany jelita, światło naczyń, płyn tam, gdzie nie powinno go być. Podręczniki ultrasonografii małych zwierząt opisują badanie narząd po narządzie, z prawidłowym obrazem, wymiarami i typowymi zmianami chorobowymi, a ultrasonografia weterynaryjna ma własne standardy szkolenia i specjalizacji, prowadzone w Europie przez kolegium ECVDI, a w Ameryce Północnej przez ACVR. Oba badania obrazowe się uzupełniają, a o wyborze decyduje pytanie kliniczne.

Metoda ma granice wynikające z fizyki. Ultradźwięki odbijają się od gazu i kości, przez co upowietrznione płuco albo jelito pełne gazu daje głównie artefakty, a nie obraz tkanki. Część artefaktów niesie jednak informację. Za złogiem w pęcherzu albo za kamieniem żółciowym ciągnie się ciemny cień akustyczny, a tkanki za torbielą wypełnioną płynem wyglądają jaśniej, bo fala traci w płynie mniej energii niż w miąższu. Wynik zależy też od badającego. W pracy nad protokołem TFAST u psów po urazie czułość wykrywania odmy opłucnowej różniła się wyraźnie między lekarzami o różnym doświadczeniu.

Ultrasonografia jamy brzusznej i narządów powierzchownych

W praktyce małych zwierząt USG weterynaryjne służy najczęściej do badania jamy brzusznej. Ocenia się wątrobę z pęcherzykiem żółciowym, śledzionę, nerki, nadnercza, pęcherz moczowy, prostatę albo macicę i jajniki, żołądek, jelita, trzustkę i węzły chłonne. Pod kontrolą obrazu wykonuje się biopsję cienkoigłową i cystocentezę. Doppler kolorowy pokazuje przepływ w naczyniach wątroby i śledziony, co pomaga m.in. przy poszukiwaniu przetoki wrotno-obocznej u młodych psów i kotów. Do struktur powierzchownych należą tarczyca, węzły chłonne obwodowe, oko, ścięgna i mięśnie. Leżą tuż pod skórą, stąd wysoka częstotliwość i głowica liniowa.

U kota i psa małej rasy jamę brzuszną bada się zwykle głowicą mikrokonweksową. Mała powierzchnia czoła mieści się pod łukiem żebrowym, a pasmo sięgające 12 MHz daje rozdzielczość potrzebną do oceny warstw ściany jelita. Za wyższą częstotliwość płaci się jednak mniejszą głębokością penetracji, a u dużego psa narządy leżą głębiej. Tu pracuje głowica konweksowa o niższym zakresie (w ofercie Zoncare 1,0–7,5 MHz), która sięga dalej kosztem rozdzielczości.

Echokardiografia, czyli USG serca psa i kota

Echokardiografia przezklatkowa jest podstawowym badaniem w rozpoznawaniu i klasyfikacji nabytych chorób serca. Standard projekcji i pomiarów dla psa i kota opublikowano w 1993 r. i wiele pracowni nadal się do niego odwołuje. Wytyczne ACVIM z 2019 r. dotyczące śluzakowatej choroby zastawki mitralnej u psów rozdzielają stadia B1 i B2 na podstawie pomiarów echokardiograficznych, przede wszystkim powiększenia lewego przedsionka (LA/Ao ≥ 1,6) i lewej komory. Konsensus ACVIM z 2020 r. o kardiomiopatiach kotów przyjmuje grubość ściany lewej komory w rozkurczu 6 mm i więcej jako granicę przerostu.

Z echokardiografii korzystają też lekarze bez specjalizacji kardiologicznej. W wieloośrodkowym badaniu z 2019 r. lekarze praktyki ogólnej po szkoleniu wykonywali skrócone badanie serca (FCU) u kotów bez objawów klinicznych. Rozpoznali chorobę serca u niemal wszystkich kotów ze zmianami umiarkowanymi i zaawansowanymi, a przy zmianach łagodnych u mniej niż połowy.

Do badania serca potrzebna jest głowica sektorowa (phased array) z małym czołem, które mieści się w przestrzeni międzyżebrowej. Serce kota i małego psa bada się wyższą częstotliwością niż serce dużego psa. Aparat potrzebuje Dopplera kolorowego, pulsacyjnego (PW) i ciągłego (CW), bo dopiero fala ciągła mierzy bez aliasingu bardzo szybkie strumienie, np. przy zwężeniu aorty. Pakiet pomiarów kardiologicznych z zapisem EKG na obrazie porządkuje pomiary względem faz cyklu serca.

Przyłóżkowe USG w stanach nagłych: AFAST, TFAST i Vet BLUE

Ultrasonografia przyłóżkowa (POCUS) odpowiada na pojedyncze, zamknięte pytania: czy w jamie otrzewnej, opłucnej albo w worku osierdziowym jest płyn, czy jest odma, czy w płucach pojawiły się linie B. Nie zastępuje pełnego badania jamy brzusznej ani echokardiografii. Wykonuje się ją w kilka minut, u pacjenta leżącego na boku lub mostkowo, często jeszcze przed radiogramem i zanim zwierzę jest stabilne na tyle, żeby przenieść je do pracowni. Punkty przyłożenia głowicy są w każdym protokole ustalone, więc badanie z chwili przyjęcia i to powtórzone po kilku godzinach można ze sobą porównać.

AFAST i TFAST, czyli USG po urazie

Weterynaryjną wersję protokołu FAST opisał Boysen ze współpracownikami w 2004 r. u psów po wypadkach komunikacyjnych. Cztery okna akustyczne w jamie brzusznej (pod wyrostkiem mieczykowatym, przy śledzionie i lewej nerce, nad pęcherzem moczowym oraz w okolicy prawej nerki i wątroby) służyły do wykrycia wolnego płynu, a psy z dodatnim wynikiem miały m.in. niższy hematokryt i wyższe stężenie mleczanu niż psy z wynikiem ujemnym. Wynik ujemny nie wyklucza krwawienia do jamy brzusznej, dlatego badanie się powtarza. Kolejne prace dodały punktową skalę ilości płynu (AFAST) i badanie klatki piersiowej (TFAST). W porównaniu z radiogramem TFAST wykrywał odmę opłucnową z czułością ok. 78% i swoistością ok. 93%.

Vet BLUE, czyli USG płuc u pacjenta z dusznością

Zdrowe, upowietrznione płuco odbija ultradźwięki, a na ekranie widać przesuwającą się przy oddechu linię opłucnej i jej poziome powtórzenia (linie A). Pionowych linii B przybywa, gdy w tkance śródmiąższowej i pęcherzykach jest więcej płynu. Protokół Vet BLUE obejmuje cztery punkty na każdej połowie klatki piersiowej. U psów i kotów z ostrą dusznością liczne linie B w kilku punktach po obu stronach przemawiały za kardiogennym obrzękiem płuc, choć nie odróżniały go od innych rozlanych chorób śródmiąższowych i pęcherzykowych. Vet BLUE dobrze zgadzał się z tomografią komputerową co do płynu w jamie opłucnej, słabiej co do odmy.

Przy badaniach przyłóżkowych to aparat jedzie do pacjenta. Potrzebne są wtedy akumulator, krótki czas uruchomienia i niewielka masa. Protokoły AFAST, TFAST i Vet BLUE opisuje się dla głowicy mikrokonweksowej, a do dokładniejszej oceny worka osierdziowego i serca używa się sektorowej.

Ultrasonografia weterynaryjna w rozrodzie i u dużych zwierząt

U suk i kotek USG potwierdza ciążę, pokazuje akcję serca płodów i pomaga ocenić ich żywotność przed porodem. Liczenie płodów w zaawansowanej ciąży jest obarczone błędem; do tego celu częściej służy radiogram po zwapnieniu szkieletów. Ultrasonograficznie ocenia się też macicę przy podejrzeniu ropomacicza, jajniki, jądra i prostatę.

W praktyce z bydłem badanie przezodbytnicze wykonuje się głowicą liniową wprowadzaną do prostnicy. W stadach mlecznych USG służy do zarządzania rozrodem: ciążę rozpoznaje się wcześniej niż badaniem palpacyjnym, ocenia się żywotność zarodka, struktury jajnika i płeć płodu, wykrywa się ciążę bliźniaczą. U klaczy ultrasonograficznie śledzi się wzrost pęcherzyków, owulację i wczesną ciążę, w tym ciążę bliźniaczą, a w ortopedii koni bada się ścięgna i więzadła kończyn. Sprzęt do USG dla zwierząt gospodarskich pracuje z dala od gniazdka, w oborze lub stajni, i potrzebuje akumulatora oraz gniazda, do którego da się podłączyć głowicę doodbytniczą. W ofercie Zoncare jest weterynaryjna głowica doodbytnicza 3,5–12 MHz do aparatów VU2 i VU3EXP.

Od czego zależy obraz w USG weterynaryjnym

Przed badaniem jamy brzusznej pacjenta zwykle się głodzi, bo pusty żołądek i mniej gazu w jelitach odsłaniają narządy, które inaczej kryją się za cieniem akustycznym. Sierść w miejscu przyłożenia głowicy strzyże się, a skórę pokrywa żelem: powietrze uwięzione między włosami tłumi falę tak samo jak gaz w jelicie. W badaniach przyłóżkowych często tylko rozchyla się sierść i nakłada żel w punktach protokołu.

Po stronie aparatu obraz kształtują wzmocnienie, głębokość, położenie ogniska i częstotliwość głowicy. Obrazowanie harmoniczne tkanek (THI) daje lepszy kontrast i mniej artefaktów tam, gdzie obraz podstawowy jest zaszumiony, np. u otyłych psów. Złożone obrazowanie przestrzenne wygładza ziarnistość obrazu i wyraźniej rysuje granice narządów. Specyfikacje aparatów Zoncare z działu wymieniają obie funkcje.

Doppler kolorowy nakłada na obraz w skali szarości mapę kierunku i prędkości przepływu. Doppler mocy pokazuje sam fakt przepływu i lepiej wychwytuje wolny przepływ w drobnych naczyniach, np. w miąższu nerki albo w powiększonym węźle chłonnym. Doppler spektralny daje wykres prędkości w czasie, z którego oblicza się m.in. wskaźnik oporu naczyniowego tętnic nerkowych.

Pętla wideo z kilku cykli serca albo przesuwu jelita mówi więcej niż pojedyncza klatka i daje się porównać z badaniem kontrolnym. Każdy z czterech aparatów ma dysk 1 TB, porty USB i złącze sieciowe, a pakiet DICOM 3.0 przesyła badania do archiwum obrazów albo do konsultacji u radiologa. U zwierząt, które wracają na kontrolę co kilka tygodni, porównanie z poprzednim zapisem jest częścią opisu wyniku.

Od rodzaju badania do konfiguracji aparatu USG

Badania jamy brzusznej i protokoły przyłóżkowe da się prowadzić jedną głowicą mikrokonweksową, a u dużych psów dochodzi do niej konweksowa. Echokardiografia wymaga dołożenia głowicy sektorowej i aparatu z Dopplerem CW oraz pakietem kardiologicznym. Badania struktur powierzchownych i ścięgien prowadzi się głowicą liniową o paśmie sięgającym 15 MHz, a rozród bydła i klaczy głowicą doodbytniczą, z aparatem zasilanym z akumulatora. Przy zakupie sprzętu do USG weterynaryjnego z myślą o rozbudowie bierze się pod uwagę także liczbę gniazd: przy jednym gnieździe głowice przepina się ręcznie między badaniami, przy trzech lub czterech wybiera się je z panelu.

Cztery aparaty Zoncare do USG weterynaryjnego różnią się przede wszystkim liczbą gniazd głowic i obudową. VU2 to aparat przenośny z akumulatorem i dwoma gniazdami, VU3EXP ma trzy gniazda i akumulator, a VU6 jedno gniazdo, które z wózkiem rozszerza się do trzech. VU60 to konsola z czterema gniazdami, ekranem 21,5″, panelem dotykowym i podgrzewaczem żelu. Pakiet pomiarów kardiologicznych mają według specyfikacji modele VU3EXP, VU6 i VU60, a oprogramowanie każdego z czterech modeli zawiera pakiety pomiarowe dla psów, kotów, koni i przeżuwaczy.

Aparaty, głowice, akcesoria i żele w dziale USG weterynaryjnego

Podstawą działu są aparaty USG weterynaryjne, przenośne i konsola, sprzedawane w zestawach z głowicami. W zestawie są tylko głowice wymienione w opisie produktu, nie wszystkie, które do danego aparatu pasują.

Osobno dostępne są głowice USG do aparatów Zoncare, kupowane jako uzupełnienie zestawu. Producent przypisuje głowice do konkretnych modeli i nawet VU2 oraz VU3EXP mają w większości osobne warianty głowicy tego samego typu, np. mikrokonweksowej i konweksowej. Przy zakupie kolejnej punktem odniesienia jest więc aparat, który już pracuje w lecznicy.

Obok aparatów i głowic są akcesoria do USG: wózek, walizka transportowa, przełącznik nożny, wideoprinter z papierem termicznym, nakładki dystansowe i walizka na głowice. Część drobnych akcesoriów do głowic jest przeznaczona do innych systemów niż Zoncare, co podaje opis produktu. Zamykają dział żele do USG. Bez nich głowica nie przekaże fali do tkanek, bo nawet cienka warstwa powietrza pod czołem głowicy odbija niemal całą falę.